![](https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhLshU5OpreVL8X5JEo7HJYU0c1xnr6UtLJFxttCtwuTmxGK5B0HLwgHHpiq_I9BGb3nzTPL7vSTMEowdzZKI4qeBFtWh0X2OQMKmWStz379A2vBqDduzjvGKSWGX6Qf5uDwwwcljy22QKv/s640/%25CE%25A7%25CE%25BF%25CF%2581%25CE%25BF%25CF%2582+%25CF%2584%25CF%2589%25CE%25BD+%25CE%259C%25CE%25B5%25CE%25BB%25CE%25B9%25CF%2583%25CF%2583%25CF%2589%25CE%25BD.gif)
Οι αισθήσεις με τις οποίες γίνονται αντιληπτά τα μηνύματα είναι, της
όσφρησης, της αφής της ακοής και της όρασης.
Χημική ή
ορμονική επικοινωνία μελισσών:
Η χημική επικοινωνία γίνεται με τις φερομόνες, τις ορμόνες που παράγονται από τους
διάφορους αδένες της μέλισσας και ανάλογα με την ορμόνη που εκκρίνεται
παρατηρείται και η αντίστοιχη συμπεριφορά από το μελίσσι.
- Οι εργάτριες μέλισσες παράγουν φερομόνες
επιθετικότητας και συναγερμού και τις φερομόνες του προσανατολισμού.
- Οι βασίλισσες παράγουν τις φερομόνες
ελκυστικότητας των κηφήνων για σύζευξη, προσέλκυσης εργατριών για
αφεσμό και σμηνουργία, προτροπής των εργατριών για συλλογή τροφής,
ελκυστικότητας και αναγνώρισης της βασίλισσας από τις εργάτριες.
- Ο κηφήνας παράγει ορμόνες προσέλκυσης άλλων
κηφήνων σε συγκεκριμένες περιοχές, κατά την περίοδο του ζευγαρώματος.
- Ο γόνος παράγει τη φερομόνη συλλογής τροφής από
τις εργάτριες και τη φερομόνη της θερμότητας.
Οι μέλισσες εκτός από τις ώρες που
βρίσκονται εκτός κυψέλης για την αναζήτηση τροφής, τον περισσότερο χρόνο τους
τον περνάνε μέσα στην κυψέλη.
Αν φανταστούμε μια κυψέλη, το μέγεθός της, και ότι εκεί
μέσα ζούνε 40 – 50 χιλιάδες μέλισσες, σε ένα σκοτεινό χώρο, χωρίς φως και
επικοινωνούν τέλεια μεταξύ τους !!
Οι αρχαίοι Έλληνες και ειδικά ο Αριστοτέλης,
πριν από δύο χιλιάδες χρόνια, πρώτοι παρατήρησαν τους χορούς των μελισσών,
χωρίς όμως να μπορέσουν να καταλάβουν ποια ήταν η σημασία τους.
Ο Αυστριακής καταγωγής Βιολόγος Karl von Frisch, καθηγητής
στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου, μελέτησε για πολλά χρόνια τις μέλισσες και έκανε
έρευνα πάνω στις αισθήσεις των μελισσών και στον τρόπο επικοινωνίας τους και
ήταν ο πρώτος που αποκωδικοποίηση τους χορούς των μελισσών. Ο Karl von Frisch κατέγραψε δύο
χορούς, το χορό της κοιλίας και τον κυκλικό χορό. Για την
αποκωδικοποίηση της γλώσσας του χορού των μελισσών, βραβεύτηκε το 1972 με το
Βραβείο Νόμπελ Ιατρικής και Βιολογίας.
Η ενδοεπικοινωνία των μελισσών με χορούς παρουσιάζει, όπως και η
αντίστοιχη με φερομόνες, μεγάλο ενδιαφέρον, αποδεικνύεται όμως ταυτόχρονα και
ως ένα ακανθώδες επιστημονικό θέμα των τελευταίων δεκαετιών.
Πράγματι, γύρω από το θέμα αυτό έχει εγερθεί μια από τις πιο
αξιοπρόσεκτες, ιστορικές πλέον, επιστημονικές αντιπαραθέσεις σε διεθνή κλίμακα
(Wenner & Wells, 1990).
Τη θεωρία της γλώσσας των χορών την ερμηνεύει ο von Frisch, ο πρώτος
που την περιέγραψε, ως εξής:
Η επιτυχημένη
συλλέκτρια μέλισσα από τη δική της μεριά χορεύει, για να διαβιβάσει με τις
κινήσεις του σώματος (φιγούρες) στις υπόλοιπες συλλέκτριες ακριβές μήνυμα για
την κατεύθυνση και την απόσταση της θέσης συλλογής ή του καταφυγίου για έναν
αφεσμό.
Οι συνοδοί από την άλλη μεριά παρακολουθούν την χορεύτρια με τις κεραίες τους
αφού τα μάτια δεν τις βοηθούν να δουν τις φιγούρες μέσα στη σκοτεινή κυψέλη.
Όταν οι ίδιες βγουν αμέσως μετά από την κυψέλη μετατρέπουν με απόλυτη
ακρίβεια τα μηνύματα τα οποία πήραν στη διάρκεια του χορού, δηλαδή μπορούν και
τα αποκωδικοποιούν, όπως ακριβώς μπορεί να το κάνει ο άνθρωπος ως λογικό ον.
Παράλληλα οι επιστρατευμένες μέλισσες μετρούν και την απόσταση,
πιθανότατα με βάση την ενέργεια (θερμίδες), την οποία καταναλίσκουν περπατώντας
πίσω από την χορεύτρια.
Με άλλα λόγια κατά τη θεωρία αυτή, η συνοδός μέλισσα επάνω στην ‘πίστα’
διαβάζει με τυφλό σύστημα μια γλώσσα συμβολισμών και βγαίνοντας από την κυψέλη
ψάχνει είτε «τριγύρω» από την κυψέλη (αυτό λέει ο συμβολισμός του κυκλικού
χορού) είτε κατευθείαν «σε ορισμένη κατεύθυνση και απόσταση» από την κυψέλη
(σύμφωνα πάλι με το συμβολισμό του μικτού χορού).
Όταν η επιστρατευμένη μέλισσα φτάσει στο διαφημιζόμενο με τους χορούς
σημείο βοηθιέται, να εντοπίσει τη συγκεκριμένη τροφή με την οσμή, η οποία της
είναι ήδη γνωστή.
Κατά τη σχολή των Wenner και Wells (1990), δηλαδή
σύμφωνα με την υπόθεση της αναζήτησης της τροφής αποκλειστικά με οσμές (“odor
alone”), η πληροφορημένη συνοδός της χορεύτριας εγκαταλείπει την κυψέλη και
αναζητεί αυτόνομα, την υποδειχθείσα με την οσμή πηγή στη γύρω περιοχή (Wenner
& Wells, 1990).
Κυκλικός χορός (round dance)
Αν μία μέλισσα εργάτρια βρει
τροφή σε μικρή απόσταση γύρω από την κυψέλη τότε επιστρέφει σε αυτήν και
εκτελεί τον λεγόμενο
« κυκλικό χορό » (round dance) πάνω
στην κάθετη επιφάνεια της κηρήθρας. Οι κινήσεις τις προσελκύουν και άλλες
εργάτριες που συνωστίζονται γύρω της έχοντας αισθανθεί τη μυρωδιά του
λουλουδιού με το νέκταρ του οποίου αυτή τράφηκε.
Στη συνέχεια, οι διεγερμένες εργάτριες θα πετάξουν προς αναζήτηση
αυτής της μυρωδιάς στη γειτονική περιοχή και θα επιστρέψουν στην κυψέλη με την
ίδια τροφή.
Ο κυκλικός χορός δεν δίνει στοιχεία για την κατεύθυνση της πηγής
τροφής, αλλά μόνο πληροφορεί τις άλλες μέλισσες ότι η τροφή βρίσκεται κάπου
κοντά στην περιοχή. Ο von Frisch περιέγραψε το
1946 δύο βασικούς τύπους (φιγούρες) χορών.
Τον κυκλικό χορό κατά τον οποίο η ακόμη φορτωμένη συλλέκτρια,
διαγράφει μια πλήρη κυκλική διαδρομή, με διάμετρο κάπως μεγαλύτερη από το μήκος
του σώματός της.
Μόλις ολοκληρωθεί ο πρώτος κύκλος η χορεύτρια κάνει την ίδια τη
φιγούρα, αλλά τώρα κατά την αντίστροφη φορά Αυτό επαναλαμβάνεται αρκετές
φορές.
Ευάριθμες συντρόφισσες την ακολουθούν από πίσω, ακουμπώντας την
ενδεχομένως και με τις κεραίες τους.
Κάποια στιγμή η χορεύτρια κάνει ένα σύντομο διάλειμμα και με τη
διαδικασία της τροφάλλαξης εφοδιάζει μέλισσες της συνοδείας της με μικρή
ποσότητα τροφής, από τον πρόλοβό της.
Έπειτα επαναλαμβάνει το χορό της και σε κάθε διάλειμμα
διανέμει πάλι μικροσκοπικές σταγόνες από το γλυκό αρωματικό φορτίο της. Με την
τροφάλλαξη οι συνοδοί της χορεύτριας πληροφορούνται για την οσμή της
ανακαλυφθείσας τροφής, ενώ εικάζεται ότι εκτιμούν και την ποιότητα της τροφής.
Ωστόσο, την πληροφορία αυτή μπορεί να παίρνουν οι συνοδοί μέλισσες
και χωρίς τροφάλλαξη, παρακολουθώντας, δηλαδή απλά από μικρή απόσταση τη
χορεύτρια με προτεταμένες τις κεραίες τους, καθώς οι οσμηρές ουσίες της τροφής
προσκολλώνται και επάνω στο τριχωτό σώμα της μέλισσας, την ώρα που αυτή
συλλέγει σε άνθος ή και βλαστό κ.τ.λ., πάνω στον οποίο βρίσκεται μελίτωμα.
Ο κυκλικός χορός εκτελείται, όταν η τροφή βρίσκεται κοντά
στην κυψέλη ( Υφαντίδης, 2003).
Μικτός ή κουνιστός ή χορός της ουράς ή της παλλόμενης κοιλιάς (waggle dance)
Στην περίπτωση
που η τροφή βρίσκεται σε μακρινή απόσταση ο χορός που εκτελεί η εργάτρια
ονομάζεται « κουνιστός χορός » (waggle dance) και πληροφορεί τις υπόλοιπες
εργάτριες και για την απόσταση αλλά και για την κατεύθυνσή της τροφής.
Αυτός αποτελείται από 1 έως εκατό κύκλους, που ο καθένας έχει δύο
φάσεις. Πρώτα είναι η κουνιστή φάση, όπου η μέλισσα κινείται κουνώντας την
κοιλιά της και έπειτα στρίβει προς τα δεξιά σχηματίζοντας ένα κύκλο (φάση
επιστροφής).
Στη συνέχεια πραγματοποιείται μία ακόμα κουνιστή φάση που
ακολουθείται από μία φάση επιστροφής με φορά προς τα αριστερά τώρα ώστε να
συμπληρωθεί ένα «οχτάρι».
Η κατεύθυνση και η διάρκεια της κουνιστής φάσης εξαρτάται
και εκφράζει την κατεύθυνση και την απόσταση της κυψέλης από την πηγή τροφής.
Λουλούδια που βρίσκονται στην κατεύθυνση του ήλιου κωδικοποιούνται με μία
κουνιστή φάση παράλληλη με τον κάθετο άξονα της κυψέλης, και κάθε απόκλιση προς
τα δεξιά ή τα αριστερά του ήλιου δηλώνεται με μια γωνία δεξιά ή αριστερά
αντίστοιχα από το κάθετο επίπεδο.
Η απόσταση μεταξύ της κυψέλης και της πηγής τροφής κωδικοποιείται
από την διάρκεια της κουνιστής φάσης.
Όσο πιο μακρυά είναι τόσο περισσότερο διαρκεί η φάση αυτή,
με μία τάση αύξησης κατά εκατό μέτρα για κάθε 75 milliseconds.
Εκτελώντας αυτό το χορό η ανιχνεύτρια, διαγράφει επάνω στην
κατακόρυφη επιφάνεια της κηρήθρας, εναλλάξ, καμπυλόγραμμες και ευθύγραμμες
διαδρομές, σχηματίζοντας έτσι νοερά ένα κλειστό «οχτώ» .
Η κατεύθυνση της ευθύγραμμης διαδρομής προς την κατεύθυνση της
κατακορύφου (βαρύτητας), αλλά και το μήκος της διαδρομής αυτής επάνω στην
κηρήθρα παραμένουν αμετάβλητα στοιχεία στη διάρκεια ενός χορού.
Επιπλέον, στην ευθύγραμμη διαδρομή η χορεύτρια πάλλει την κοιλιά
της δεξιά και αριστερά. Μετά την ολοκλήρωση της διαδρομής αυτής, η χορεύτρια
επιστρέφει στο αρχικό σημείο εκκίνησης του χορού της, έχοντας διαγράψει
ημικυκλική διαδρομή. Η επόμενη ημικυκλική διαδρομή γίνεται κατά την αντίστροφη
φορά. Σε ότι αφορά τα διαλείμματα του χορού και τη διανομή της υγρής τροφής
στις συνοδούς, ισχύουν όσα αναφέρονται και για τον κυκλικό χορό ( Υφαντίδης,
2003).
Δημοσίευση σχολίου